Rola umów (Aqd) w islamie

W Państwie Muzułmańskim stworzono dla niego doskonałe warunki dla rozwoju. Pisze o tym Bohdan Baranowski w swojej książce:

W państwie arabskim rozwinął się też nadzwyczajnie handel. W odróżnieniu od średniowiecznego świata europejskiego, gdzie kupcy otaczani byli pewnego rodzaju pogardą i lekceważeniem, w krajach muzułmańskich cieszyli się oni największym poważaniem. Sam Mahomet (błąd powinno być Muhammad).
pochodzący z warstwy kupieckiej zamieścił w Alkoranie (!) wiele przepisów dotyczących handlu, a wśród nich wyczytać można nawet i to, że "szanujący się kupiec jest pierwszym, który wejdzie do raju". Nic dziwnego, że najenergiczniejsze jednostki zajmowały się handlem, że kupcy arabscy prowadzili nadzwyczajnie ożywioną działalność, docierając do najbardziej odległych zakątków świata, aż hen do Chin, w głąb Afryki lub nad Bałtyk do mieszkających tam Słowian.

[Bohdan Baranowski, Wielkie ośrodki najstarszej kultury, Arabowie i Państwo Arabskie, XIII zeszyt, Wiedza Powszechna, Wydawnictwo Popularno - Naukowe, 1947]

Zrozumienie muzułmańskiego handlu wymaga studiów nad tekstami prawniczymi, które określają jego kształt - Qur'anem i Sunną.

Allah (subhana wa teala) Mówi w Qur'anie, co oznacza w języku polskim:

O wy, którzy wierzycie!
Nie zjadajcie waszych dóbr
między sobą nadaremnie,
chyba że to jest handel,
za wzajemną zgodą między wami.

[TZQ An - Nisa: 4:29]

A kiedy modlitwa zostanie zakończona,
to rozejdźcie się po kraju
i poszukujcie łaski Boga,
i często wspominajcie Boga!
Być może, będziecie mieli powodzenie

[TZQ Al-Dżumu'ah: 10]

Lecz Bóg dozwolił handel, a zakazał lichwy.

[TZQ Al - Baqarah: 275]

O ludu mój!
Dawajcie pełną miarę i wagę, sprawiedliwie!
Nie powodujcie uszczerbku w ludzkich dobrach!
Nie czyńcie niegodziwości na ziemi,
by nie szerzyć zgorszenia!

[TZQ Hud: 85]

Wysłannik Allaha (sal allahu alejhi wa salaam) został spytany o to, który z rodzajów zarabiania jest najlepszy. Odpowiedział (sal allahu alejhi wa salaam), że:

Praca własnych rąk człowieka i każda pobożna sprzedaż.

[Hakim]

Wysłannik Allaha (sal allahu alejhi wa salaam) powiedział:

Godny zaufania i uczciwy kupiec zmartwychwstanie w Dniu Zmartwychwstania.

[Ibn Madżah, Hakim]

Powiedział (sal allahu alejhi wa salaam) również:

Godny zaufania i uczciwy kupiec zmartwychwstanie z Prorokami, praworządnymi i szahidami.

[Al-Hamim, Tirmidhi]

Muzułmanie muszą zdawać sobie sprawę z tego, że Allah (subhana wa teala) szczegółowo Ujawnił jak ma wyglądać handel. Nie jest to sprawa, która jest nieokreślona. Muzułmanie mają podążać za przewodnictwem Muhammada (sal allahu alejhi wa salaam). Odnosi się to do każdego aspektu życia człowieka, również handlu. Aisza (radi allahu anha) przekazała, że Wysłannik Allaha (sal allahu alejhi wa salaam) powiedział:

Ten, kto coś uczynił, co nie jest w zgodzie z tym co ja uczyniłem, będzie to mu odrzucone.

Islam zachęca muzułmanów do podejmowania się handlu, a jego podstawą jest umowa. Jest to warunek konieczny do zawarcia jakiejkolwiek transakcji. Wyjaśnijmy zatem, jakie zasady obowiązują w prawie muzułmańskim przy zawieraniu umów i jak wygląda sama umowa.

Umowa (Aqd) w islamie

Na muzułmanach nałożony jest obowiązek poszanowania zawartych umów i porozumień.

O wy, którzy wierzycie!
Przestrzegajcie umow

[TZQ Al - Ma'idah: 1]

Wypełniajcie wasze zobowiązania,
O zobowiazania zostanieicie zapytani

[TZQ Al - Isra': 34]

Umowa jest to pewien sposób nabywania własności i przekazania jej i usług;

pisemny lub ustny układ zawierany pomiędzy stronami, służący określeniu czegoś, wyrażający zgodę w jakiejś kwestii, ustalający wzajemne prawa i obowiązki; także dokument zawierający jego treść; ugoda, porozumienie

Zgodnie z prawem muzułmańskim zawierać ona powina ofertę (idżab) i jej przyjęcie (qabul). Umowa powinna również być zawarta w formie ustnej.

Oferta nie moze byc zależna od (t'aliq) warunku, ktory ma miejsce na zewnatrz umowy.
Na przyklad umowa jest nieważna wtedy, kiedy osoba sprzedaje jakieś dobro drugiej osobie pod warunkiem, że nabywca nie odsprzeda go (innej osobie).

Aisza (radi allahu anha) powiedziała od 'Urły:

Moi ludzie (państwo) napisali umowę, która mnie wyzwalała za dziewięć uncji (złota) w dziewięciu rocznych wypłatach, jedną (uncję złota) na rok, więc pomóż mi.
Aisza (radi allahu anha) powiedziała jej: Jeżeli twoi państwo się zgodzą, zapłacę im całą sumę...

Burairah udała się do swojego państwa i powiedziała im o tym. Oni jednak nie zgodzili się na taką ofertę. Ona również się nie zgodziła i wróciła od nich w czasie gdy siedział Wysłannik Allaha (sal allahu alejhi wa salaam). Powiedziała:

Przedstawiłam im ofertę, ale oni odmówili, chyba że to bedzie ich prawo. Kiedy dowiedział się o tym Prorok (sal allahu alejhi wa salaam) i powiedziała mu o tym Aisza (radi allahu anha), powiedział (sal allahu alejhi wa salaam) do niej: Kup Burairah i zażądaj żeby prawo postepowania było dla was, dlatego, że prawo postepowania jest dla wyzwoliciela niewolników.

Aisza (radi allahu anha) uczyniła tak, jak powiedział Prorok (sal allahu alejhi wa salaam). Po tym Wysłannik Allaha (sal allahu alejhi wa salaam) wstał, zwrócił się do ludzi, wychwalał i wysławiał Allaha (subhana wa teala) i powiedział:

Co jest złego z pewnymi ludźmi, którzy żądają czegoś, co nie jest z praw Allaha? Każdy warunek, który nie jest z praw Allaha jest niewłaściwy, nawet gdyby było sto takich warunków. Prawa Allaha są najbardziej właściwymi i warunki Allaha są najbardziej trwałe.

[Sahih al-Buhari]

Ogólne zasady zawierania umów w islamie

Według Imama Dżazali (Ghazaliego):

Muzułmanin, który postanawia podjąć się handlu jako swojego zawodu, lub chce założyć swój własny handel, powinien najpierw zyskać gruntowne zrozumienie zasad obowiązujących w handlu przepisanych przez muzułmańskie Szari'a. Pozbawiony tego zrozumienia będzie zbłąkany i popadnie w poważne błędy, czyniąc swój (sposób) zarabiania nielegalnym.

Istnieje szereg ogólnych zasad i warunków, które obowiązują przy zawieraniu umowy. Najważniejszą z nich jest wymóg przejrzystości i jasności umowy. Wiele ahaditów traktujących o kupowaniu i sprzedaży nadmienia o tym:

Ibn 'Umar (radi allahu anhu) przekazał, że Wysłannik Allaha (sal allahu alejhi wa salaam) powiedział:

Jeżeli drzewa palmowe są sprzedane, po tym jak je zapylono, (wówczas) ich owoce należą do sprzedającego, chyba że kupujący wlicza do ceny zakupu również koszt zapylenia.

[Muwata, Muslim]

Hakim bin Hizam (radi allahu anhu) przekazał, że Wysłannik Allaha (sal allahu alejhi wa salaam) powiedział:

Obie strony (biorące udział w jakiejś) transakcji mają prawo do zerwania jej, tak długo jak długo nie doszło do momentu rozejscia sie; i jeżeli mówią prawdę i czynią wszystko jasnym, będą błogosławieni w swojej transakcji; ale jeżeli mówią kłamstwa i cokolwiek ukrywają, błogosławieństwo ich transakcji będzie wymazane.

[Muslim]

Ibn 'Umar (radi allahu anhu) przekazał, że Wysłannik Allaha (sal allahu alejhi wa salaam) zakazał sprzedaży owoców, dopóki nie będą w dobrym stanie (i nie będzie to jasno widoczne), zakazał to zarówno sprzedającemu jaki kupującemu.

[Muslim]

Dżabir bin 'Abdullah (radi allahu anhu) przekazał, że Wysłannik Allaha (sal allahu alejhi wa salaam) zakazał sprzedaży stosu daktyli, których waga nie jest znana, zgodnie ze znaną wagą daktyli.

[Muslim]

W islamie mamy szczegółowy opis tego, jak powinien postepowac kupiec. Nie może sprzedawać, ani kupować, w taki sposób, że przynosiłoby to szkodę innym kupcom. Musi przestrzegać obowiązujących na rynku cen.

Ibn 'Umar (radi allahu anhu) przekazał, że Wysłannik Allaha (sal allahu alejhi wa salaam) powiedział:

Nie wychodźcie spotkać się z towarem na drodze, (poczekajcie) aż zostanie sprowadzony na rynek.

[Muslim]

Abu Hurajrah (radi allahu anhu) przekazał, że Wysłannik Allaha (sal allahu alejhi wa salaam) powiedział:

Nie wychodźcie spotkać się z kupcem na drodze i nie zawierajcie z nim transakcji i ktokolwiek spotka go i kupi (coś) od niego (i kiedy już się to stało, widzi), że właściciel towaru przychodzi na rynek (i dowiaduje się, że zapłacił mniej, niższą cenę) ma wybór: (ogłosić, że transakcja jest nieważna)

[Muslim]

Abu Hurajrah (radi allahu anhu) przekazał, że Wysłannik Allaha (sal allahu alejhi wa salaam) powiedział:

Mieszkaniec miasta nie powinien sprzedawać mieszkańcowi pustyni (wiedząc, że nie wie on o cenach jakie obowiązują na miejskim rynku, czerpiąc korzyść z tej niewiedzy).

[Muslim]

Ibn 'Umar (radi allahu anhu) przekazał, że Wysłannik Allaha (sal allahu alejhi wa salaam) powiedział:

Nikt spośród was nie powinien zawierać transakcji, podczas gdy inni to czynia (dyskutuja na temat tej transakcji).

Ibn 'Umar (radi allahu anhu) przekazał, że Wysłannik Allaha (sal allahu alejhi wa salaam) powiedział:

Osoba nie powinna zawierać transakcji, podczas gdy jego brat właśnie zawiera transakcję i nie powinien składać propozycji małżeństwa, podczas gdy jego brat właśnie składa propozycję (małżeństwa), chyba że zgodzi się on na to.

Ostatnie dwa hadisy odnoszą się również do licytacji i podwyższania ceny towaru po wcześniejszym ustaleniu niższej ceny.