Prawo muzułmańskie i Adampol

Historia
W 1841 r. Michał Czajkowski przybył nad Bosfor, mianowany przez księcia Adama Czartoryskiego szefem Agencji Głównej Misji Wschodniej Hotelu Lambert. Jej celem było przeciwstawianie się rosyjskim wpływom w Turcji. W tym samym czasie w Turcji przebywało wielu emigrantów, byłych uczestników powstania listopadowego, którzy często nie mieli co z sobą począć i nie mieli środków do życia. Z inicjatywy ks. Adama Czartoryskiego, Michał Czajkowski zakupił w okolicach położonych ok. 100 km. od ówczesnego Stambułu nieuprawiane tereny, na których księża lazaryści zaczęli tworzyć wieś. 19 marca 1842 poświęcono pierwszą chatę, a wieś nazwano Adampolem na cześć Adama Czartoryskiego. Tak więc domniemywanie pochodzenia nazwy miejscowości od wielkiego polskiego poety XIX-wiecznego Adama Mickiewicza jest błędne. Oprócz powstańców listopadowych Czajkowski osiedlał we wsi także wykupionych z niewoli tureckiej i czerkieskiej jeńców-Polaków, przymusowo wcielonych do armii rosyjskiej na Kaukazie.
Fakt istnienia prawdziwej polskiej gminy gdzieś w świecie, w czasach, gdy samo państwo polskie nie istniało, był i ważny, i głośny. Do Adampola ściągali nie tylko Polacy, ale i pokrewne narodowości emigrujące z terenów carskiej Rosji. Język mieszkańców gminy był wbrew pozorom bardzo urozmaicony i zamiast polskiego języka składał się z wielu gwar regionalnych. Wpływ na taki stan rzeczy miało także sprowadzenie przez Czajkowskiego z terenów Bośni zakonu franciszkanów. Osadnictwo po 1856 r. pochodziło już w większości z obszarów etnicznie polskich, a na utworzenie się polskiego języka całej tej wspólnoty miało wpływ dopiero utworzenie polskiej szkoły.
Adampol stał się nie tylko miejscem azylu dla polskich emigrantów, ale także ośrodkiem działalności politycznej polskiej emigracji.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. o wiosce znów było głośno. Stała się tak popularna, tak jakby ją odkryto drugi raz. Wioskę zalewały dary z Polski. Wielu potomków osadników wróciło też w tym okresie z Adampolu do ojczyzny.
(...)
Jednak przez ponad sto lat, aż do czasów nieuchronnej industrializacji tych obszarów spowodowanej rozrostem Stambułu obyczaje polskie zachowały się w Adampolu w niezmienionej formie. Było to prawdziwa oaza obyczajów staropolskich. Sprzyjała zresztą temu wyraźna odrębność kulturowa otoczenia utrudniająca asymilację, jakiej podlegały polskie osady znajdujące się w innych częściach świata, oraz brak sprzeczności interesów, a więc i życzliwy stosunek władz tureckich. 150-lecie powstania wsi obchodzono w Turcji bardzo uroczyście.
Adampol uwieczniony został także w książce "Złote korony księcia Dardanów" autorstwa Józefa Paukszty.

Osada początkowo liczyła dwanaście osób. Po zakończeniu w 1856 roku wojny krymskiej osiedliła się tu grupa żołnierzy polskiej Dywizji Kozaków Ottomańskich.

Turcy wojskowe nie zyskali tyle, ile mogli, ile powinni byli zyskać. Azja, kolebka ich rodu, przyniosła im nieszczęsne klęski, które się nie dały zrównoważyć szczęściem i uspiechami odniesionymi w Europie, państwowej części ich podboju. Starzy Turcy, prawowierni islamu, mówili: "Takie było przeznaczenie (kysmet)", a ja pozwalam sobie dodać - Słowianie, muzułmanie i chrześcijanie walczyli w Europie w obronie tronu i państwa sułtanów - kalifów.

Obecni mieszkańcy Adampola to potomkowie pierwszych osadników, żołnierzy wojny krymskiej i bojowników o niepodległość Polski - uczestników powstań narodowych XIX wieku